Stanisław Cukier opowiedział o wyborach i sztuce

Wieczór rozpoczął krótki film poświęcony twórczości Stanisława Cukra. Późniejsza rozmowa dotyczyła nie tylko jego rzeźb, ale także historii, ludzi, miejsc i doświadczeń, które przez lata kształtowały jego artystyczną wrażliwość.

Jednym z tematów było to, co wyróżnia prace Cukra na tle twórczości innych współczesnych rzeźbiarzy. Anna Król zwróciła uwagę, że w Polsce nie zawsze doceniamy artystów tworzących blisko nas, bo często patrzymy na sztukę przez pryzmat Paryża, Nowego Jorku i innych światowych centrów. Podkreśliła, że polska sztuka jest częścią tego samego międzynarodowego obiegu, a Cukier wypracował indywidualny, rozpoznawalny język rzeźbiarski i wizualny.

Cukier opowiadał o ludziach spotkanych na swojej drodze: artystach, nauczycielach, muzykach, aktorach i reżyserach. Wspominał rozmowy i przyjaźnie, które pozwalały dzielić się wrażliwością oraz zainteresowaniami. Jak mówił, historie rozmówców o ich młodości i miejscach, z których pochodzili, później przekładały się na jego rzeźbę.

W jego opowieści powracało Zakopane – miejsce życia i pracy, a także osobistych doświadczeń. Wspominając rodzinne związki z Harendą, mówił o domu dziadków i dziadku kowalu. Obrazy ognia, metalu i zapachu kuźni, zapamiętane z dzieciństwa, to te, które – jak przyznał – zostają w człowieku.

Artysta mówił również o Tatrach, które towarzyszyły mu podczas pracy i stały się tematem około dwustu jego realizacji. Ważnym materiałem jest dla niego także ceramika: zarówno ze względu na możliwości kształtowania formy, jak i proces jej powstawania, związany z temperaturą, ogniem i przemianą materii.

Jednym z bardziej osobistych wątków była decyzja o dalszej drodze życiowej i zawodowej. Cukier wspominał możliwość powrotu do Warszawy i pracy na uczelni, ale wybrał życie związane z Zakopanem. Mówił, że ważniejsze od kariery były dla niego rodzina, dzieci i odpowiedzialność za bliskich, podsumowując: „Życie jest najważniejsze”.

Cukier związał się ze szkołą Antoniego Kenara w Zakopanem. Początkowo miał tylko zastępować jednego z pedagogów, ale krótki okres przerodził się w niemal trzy dekady pracy; przez wiele lat kierował szkołą. Obowiązki pedagogiczne i administracyjne ograniczały czas na twórczość, lecz nie odebrały mu potrzeby tworzenia – starał się utrwalać pomysły pojawiające się w różnych momentach życia. Ten okres określił jako piękny.

Rozmowa dotyczyła także historii i znaczenia zakopiańskiej szkoły artystycznej. Przyciąga ona młodych ludzi z różnych części Polski, a obecnie również spoza kraju. Spotkania osób wychowanych w odmiennych środowiskach i kulturach współtworzyły przez kolejne pokolenia charakter szkoły.

Ważnym tematem była wystawa „Pomiędzy. Stanisław Cukier. Rzeźba” w Centrum Kultury Rodzimej w Willi Czerwony Dwór, której kuratorką jest Anna Król. To pierwsza od wielu lat tak obszerna indywidualna prezentacja twórczości artysty w jego rodzinnym Zakopanem. Cukier przyznał, że przez długi czas bronił się przed pomysłem wystawy.

Dziś szczególnie ważne są dla niego reakcje osób odwiedzających ekspozycję. Niektórzy wracają do Czerwonego Dworu i opowiadają mu o emocjach oraz wspomnieniach, które wywołały prace. Cukier mówił, że sztuka powinna być obecna w życiu – pomiędzy tym, co przychodzi i odchodzi. Podkreślał też znaczenie samego Czerwonego Dworu i atmosfery wystawy, którą uważa za wydarzenie mogące pozostać w pamięci na wiele lat.

Rozmowa objęła również warsztat rzeźbiarza: właściwości współczesnego brązu, patynowanie oraz konieczność poznania materiału i zaakceptowania jego zmienności. Anna Król zwracała uwagę na umiejętność Cukra do wypracowania własnego „znaku rzeźbiarskiego” dla przedstawianej postaci, mimo że współczesny artysta działa w świecie przesyconym obrazami i doświadczeniami wcześniejszej sztuki.

Uczestnicy rozmawiali o pracach Cukra obecnych w Zakopanem. Artysta wskazał między innymi płaskorzeźbę poświęconą Edycie Stein w kościele Świętego Krzyża. Mówił o niej jako o jednej ze szczególnie bliskich mu świętych i postaci, której myśl pozostaje ważna także współcześnie.

Prace Cukra można oglądać również na wystawach na Harendzie oraz w Miejskiej Galerii Sztuki, gdzie prezentowana jest ekspozycja poświęcona absolwentom Szkoły Antoniego Kenara. Ta wystawa stała się punktem wyjścia do rozmowy o znaczeniu szkoły, ciągłości jej tradycji i kolejnych pokoleniach związanych z nią artystów.

Spotkanie pozwoliło przyjrzeć się nie tylko gotowym dziełom, ale też stojącemu za nimi człowiekowi: jego wyborom, pamięci o ważnych osobach i miejscach, doświadczeniu pedagoga oraz fascynacji materiałem. Cukier mówił o przekonaniu, że sztuka powinna pozostawać blisko życia.

Wystawę „Pomiędzy. Stanisław Cukier. Rzeźba.” w Centrum Kultury Rodzimej w Willi Czerwony Dwór można oglądać do 10 października 2026 roku. Spotkania w Kinie Miejsce: Artyści Zakopanego są kontynuacją rozmów rozpoczętych podczas realizacji podcastu „Artyści Zakopanego” Fundacji Ściana Tatr.

Organizatorami wydarzenia były Miasto Zakopane, Zakopiańskie Centrum Kultury, Kino Miejsce i Fundacja Ściana Tatr. Partnerem było Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Zakopanem.

_{Źródło: Urząd Miasta Zakopane}